Rozmowy o zmianach [3] - Decyzje

 

Nie będziemy na razie wchodzić w niuanse celów, jakie sobie stawiamy. Zrobimy to w innym czasie. 

Kiedy mamy już określony cel, to przychodzi pora na decyzję: przystępujemy do realizacji czy nie. Myślę tu o takiej ważnej chwili która stanowi o zamknięciu jednego etapu a otwarciu kolejnego. W sumie, w życiu podejmujemy wiele decyzji, o różnej skali. Nie zawsze jest czas czy możliwości, by przeanalizować w każdym szczególe, jak podpowiada Canvas. Niejednokrotnie skracamy tę pierwszą fazę, albo wcale przez nią nie przechodzimy, tylko podejmujemy decyzję. 

Masz rację — decyzja to nawias. Coś się zamknęło, coś nowego ma się otworzyć. I rzeczywiście, nie każda decyzja przechodzi przez pełny proces analizy. Wiele z nich podejmujemy intuicyjnie, w ułamku sekundy, bo życie nie czeka.

To zupełnie naturalne. Nasze mózgi są wręcz zaprojektowane do skrótów myślowych — psycholodzy nazywają je heurystykami. Kahneman opisał to w swoich badaniach jako „System 1" — szybkie, automatyczne myślenie, które pozwala nam funkcjonować bez analizowania każdego kroku. Gdybyśmy każdą decyzję rozkładali na czynniki pierwsze, sparaliżowalibyśmy się zupełnie.

Ale tu pojawia się coś ważnego. Kiedy mowa o decyzji dotyczącej celu — czegoś, za czym tęsknimy, co nas kosztuje, co wymaga zmiany — ta intuicyjna ścieżka może nas zawieść. Nie dlatego, że jest błędna. Lecz dlatego, że decyzja podjęta „w odruchu" ma inną wagę emocjonalną niż ta, którą podjęliśmy świadomie. Pierwsza łatwo ulega pierwszej przeszkodzie. Druga — ma w sobie coś z zobowiązania.

Innymi słowy: różnica nie leży w tym, ile czasu poświęciliśmy na analizę, ale w tym, czy w momencie decyzji byliśmy naprawdę obecni — czy naprawdę powiedzieliśmy sobie „tak, robię to".

Racja. Decyzję można podjąć pod wpływem emocji, nie bacząc na inne czynniki. Dopiero później te czynniki mogą dać znać o sobie, w czasie realizacji. Emocje towarzyszące decyzji nierzadko wiążą się z motywacją. Z odpowiedzią na wewnętrzne pytanie: czy tego chcę. Tak. Nie. Nie wiem. Ale są też inne parametry, które warto wziąć pod uwagę, żeby, tak jak mówisz, była ona bardziej świadoma.

Dokładnie tak. Motywacja to odpowiedź na pytanie „czy chcę" — i to jest punkt wyjścia, bez którego nic się nie wydarzy. Ale to dopiero jeden z parametrów.

Wyobraź sobie kogoś, kto płonie chęcią do działania, mówi głośne „tak" i rusza z kopyta — a po tygodniu staje, bo okazało się, że nie ma pieniędzy, żeby sfinansować to, co zaplanował. Albo nie ma czasu, bo codzienne życie go pochłonęło. Albo potrzebuje czyjejś zgody lub współpracy, a ta osoba mówi „nie". Motywacja była. Decyzja była. A jednak coś zawiodło — nie siła woli, tylko brak świadomości stanu rzeczy w momencie decyzji.

Dlatego warto, zanim powiemy sobie to wielkie „tak", zatrzymać się i uczciwie spojrzeć na kilka rzeczy. Czy mam realną moc, żeby tę decyzję wdrożyć — czy zależy ona od kogoś lub czegoś poza mną? Czy mam wystarczającą wiedzę i umiejętności, żeby to zrobić? Czy mam zasoby — czas, pieniądze, narzędzia, ludzi? Czy mam choćby zgrubny plan, który pozwoli mi kontrolować postęp?

To nie jest lista rzeczy do odhaczenia z zimną krwią. To raczej uczciwa rozmowa ze sobą przed skokiem. Bo decyzja podjęta z pełną świadomością tego, co mam i czego mi brakuje, ma zupełnie inną moc niż ta podjęta wyłącznie pod wpływem chwili. Pierwsza może przetrwać pierwsze trudności. Druga — często nie.

Bardzo trafnie ujęte. Ta lista pytań jest jak checklista do sprawdzenia przed decyzją. Podobnie, jak kapitan samolotu, który sprawdza stan maszyny i wskaźników według własnej checklisty, systematycznie punkt po punkcie, tak warto zadać sobie i odpowiedzieć szczerze na pytania PRZED STARTEM, by … nie musieć twardo lądować. ☺️ 

To świetna analogia. I nie jest przypadkowa — checklisty w lotnictwie nie wzięły się z biurokratycznej potrzeby porządku. Wzięły się z katastrof. Dopiero gdy zaczęto analizować wypadki, okazało się, że ich przyczyną nie była ignorancja pilotów, lecz ludzka omylność — przemęczenie, pośpiech, rutyna, która usypia czujność. Dziś checklista przed startem to standard bezwzględny, niezależnie od tego, ile pilot ma nalotów za sobą.

W życiu osobistym działamy dokładnie odwrotnie. Im bardziej doświadczeni, tym częściej ufamy przeczuciu i pomijamy sprawdzanie. A przecież stawka bywa wysoka — nie chodzi o samolot, lecz o czas, energię i coś, na czym nam naprawdę zależy.

Jest jeszcze jeden ważny szczegół w tej analogii. Kapitan nie sprawdza checklisty po to, żeby nie startować. Sprawdza ją po to, żeby startować pewnie. To ogromna różnica. Checklista przed decyzją nie jest wymówką do odwlekania — jest zaproszeniem do świadomego „tak".

Tak. Może rytuał przejścia przez check listę stanie się równocześnie takim killerem dla prokrastynacji… Myślę, że wiele osób zwleka z działaniem, bo gdzieś w gruncie rzeczy, nie przeszło świadomie przez checklistę i nie odpowiedziało szczerze na pytania.

To bardzo trafne spostrzeżenie. Prokrastynacja rzadko jest lenistwem — częściej jest lękiem, który nie ma nazwy. Człowiek czuje, że „coś nie gra", ale nie potrafi tego uchwycić. I zamiast sprawdzić, co konkretnie wywołuje ten niepokój, odkłada całą sprawę na później. Jutro, w przyszłym tygodniu, jak będzie lepszy moment.

Tymczasem ten nieuchwytny dyskomfort ma najczęściej bardzo konkretne źródło — brakujący zasób, nieuregulowana zależność od kogoś innego, luka w wiedzy. Checklista to narzędzie, które zamienia mglisty lęk w konkretne pytanie. A konkretne pytanie można już zaadresować. Można powiedzieć: „nie mam jeszcze tego i tego, więc najpierw to zdobędę" — i ruszyć. Albo powiedzieć: „mam wszystko, co potrzeba" — i skoczyć z pełnym spokojem.

W obu przypadkach coś się odblokuje. Bo największym wrogiem działania nie jest brak gotowości, lecz brak jasności.

Może na zakończenie tego fragmentu rozmowy, zbierzmy i przypomnijmy jeszcze raz wszystkie pytania, jakie warto postawić sobie przed podjęciem świadomej decyzji. 

Zanim powiemy sobie „tak" i przystąpimy próg działania, warto zatrzymać się i zadać sobie siedem kluczowych pytań.

Pierwsze i najbardziej fundamentalne: czy wiem, co chcę osiągnąć i dlaczego? To pytanie o cel i motywację jednocześnie — o to, czy moje „chcę" jest prawdziwe, a nie tylko chwilowe.

Drugie: czy mam realną moc, żeby tę decyzję wdrożyć? Czy zależy ona wyłącznie ode mnie, czy potrzebuję zgody, współpracy lub przyzwolenia kogoś innego?

Trzecie: czy mam wiedzę i umiejętności niezbędne do działania? A jeśli mam luki — czy wiem, jak je uzupełnić lub kto może mi w tym pomóc?

Czwarte: czy dysponuję potrzebnymi zasobami — czasem, pieniędzmi, narzędziami i ludźmi?

Piąte: czy mam choćby zarys harmonogramu, pośrednie punkty kontrolne, które pozwolą mi sprawdzać, czy zmierzam we właściwym kierunku?

Szóste: czy mam system, który pozwoli mi utrzymać kontrolę nad tym przedsięwzięciem — wiedzieć, co mam zrobić ja, a co ewentualnie inni?

I siódme, które domyka całą listę: czy znając uczciwie odpowiedzi na wszystkie poprzednie pytania — świadomie, z pełną wolą — podejmuję się zawalczyć o ten cel? Tak, nie, czy jeszcze nie teraz?

To ostatnie pytanie jest najważniejsze. Bo checklista nie służy temu, żeby znaleźć powód do rezygnacji. Służy temu, żeby decyzja — kiedy już zapadnie — była naprawdę twoja.